Otwarta nauka

Programy publikowania otwartego w UEK

Programy otwartego publikowania, w których uczestniczy Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie:

Elsevier

W ramach otwartego publikowania Elsevier możliwy jest udział w dwóch programach:

Program A

Umożliwia publikowanie ograniczonej liczby artykułów zwolnionych z opłaty za publikację otwartą w czasopismach hybrydowych i gold open access wydawnictwa Elsevier. Wydawnictwo zdecydowało o utrzymaniu w 2022 r. działania programu publikowania otwartego bez opłaty za publikowanie dla autorów (program A), mimo że nie są jeszcze ustalone warunki finansowania przez MEiN, zakres licencji i pula artykułów w programie na 2022 r. Wydawnictwo zapewniło, że w żadnym razie nie będzie oczekiwać refinansowania przez autorów lub instytucje, w których afiliowani są autorzy, artykułów opublikowanych w ramach tego programu, nawet gdyby nie doszło do podpisania nowej umowy krajowej.

Program B

Pozwala na publikowanie nieograniczonej ilości artykułów ze zniżką dla autora lub instytucji, w której autor jest afiliowany. Dotyczy to wyłącznie publikacji wysłanych do czasopism w latach 2019, 2020 i 2021. Wysokość zniżki jest uzależniona od roku, w którym artykuł został wysłany do czasopisma: 30%, 20% lub 10% dla artykułów wysłanych odpowiednio w 2019, 2020 lub 2021 r.

Lista czasopism objęta otwartym publikowaniem w ramach programów A i B zostanie ogłoszona po podpisaniu umowy licencyjnej.

Szczegółowe informacje na temat otwartego publikowania w wydawnictwie Elsevier dostępne są na stronie:

https://wbn.icm.edu.pl/publikowanie-otwarte/#elsevier_oa

Springer

15 lipca 2022 r. wydawnictwo Springer uruchomiło program publikowania otwartego dla wszystkich instytucji, które brały udział w programie OA w roku 2021. Springer nie przewiduje możliwości włączenia do programu opublikowanych już artykułów. W roku 2022 zaplanowana jest pula 1311 artykułów.

Lista czasopism objętych programem

Pełną informację dotyczącą programu można znaleźć w opisie programu publikowania Springer:

https://wbn.icm.edu.pl/publikowanie-otwarte/#springer_oa

Cambridge University Press

Program zawieszony w 2022 roku, zostanie wznowiony po przyznaniu przez MEiN środków na nowe licencje i podpisaniu umowy z wydawcą.

Emerald

Program zawieszony w 2022 roku, zostanie wznowiony po przyznaniu przez MEiN środków na nowe licencje i podpisaniu umowy z wydawcą.

Oxford  University Press

Planowane uruchomienie programu po przyznaniu przez MEiN środków na nowe licencje i podpisaniu umowy z wydawcą.




Pełne informacje na temat programów otwartego publikowania można znaleźć na stronie Wirtualnej Biblioteki Nauki: https://wbn.icm.edu.pl/publikowanie-otwarte/


Pomoc w publikowaniu (nie tylko otwartym) mogą stanowić również granty wewnętrzne UEK:

Granty wewnętrzne UEK





Przydatne źródła

Zachęcamy do zapoznania się ze źródłami internetowymi, które mogą być pomocne przy planowaniu publikacji naukowych w ramach otwartego dostępu.

  • Baza DOAJ (Directory of Open Access Journals) pozwala na wyszukiwanie otwartych, recenzowanych czasopism naukowych z całego świata.
  • Serwis Think. Check. Submit może służyć pomocą przy ocenie jakości wybranego czasopisma.
  • Politykę wydawców w zakresie publikacji w otwartym dostępie i archiwizacji artykułów można sprawdzić używając narzędzia Sherpa Romeo.
  • Platforma Open Research Europe to miejsce publikowania na zasadach otwartego dostępu dla beneficjentów programów Horyzont 2020 i Horyzont Europa.




Licencje CC

Creative Commons to amerykańska organizacja pozarządowa, która stworzyła własny system licencji i wciąż zajmuje się jego rozwijaniem.

  • Licencje Creative Commons powstały, aby ułatwić dzielenie się w sieci utworami objętymi ochroną prawa autorskiego. Są to gotowe wzory umów licencyjnych. Skorzystanie z licencji z punktu widzenia twórcy polega na oznaczeniu nią swojego utworu, co jest tożsame z udzieleniem każdemu odbiorcy utworu zezwolenia na korzystanie z niego w zakresie określonym w licencji.
  • Licencje są nieodpłatne i niewyłączne, czyli obowiązują każdego, kto korzysta z dostępnego na nich utworu, bez ograniczeń czasowych i terytorialnych.
  • Wszystkie licencje Creative Commons zawierają podstawowy warunek, który zobowiązuje każdego korzystającego do poszanowania praw osobistych autora i oznaczenia źródła pochodzenia utworu. Dodatkowo autor może określić inne warunki korzystania z utworu.

Organizacja Creative Commons umożliwia użycie sześciu głównych licencji. Ze względu na stopień otwartości możemy wyróżnić licencje wolne (1,2) i otwarte (3-6).


1 Licencja CC BY

Licencja CC BY

Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowa – pozwala na kopiowanie, zmienianie, rozprowadzanie, przedstawianie i wykonywanie utworu pod warunkiem oznaczenia autorstwa. Jest to licencja gwarantująca najszersze swobody licencjobiorcy.


2 Licencja CC BY-SA

Licencja CC BY

Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowa – pozwala na kopiowanie, zmienianie, rozprowadzanie, przedstawianie i wykonywanie utworu tak długo, jak tylko na utwory zależne będzie udzielana taka sama licencja. Jest to licencja używana przez Wikipedię i jej siostrzane projekty.


3 Licencja CC BY-NC

Licencja CC BY

Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowa – pozwala na kopiowanie, zmienianie, remiksowanie, rozprowadzanie, przedstawianie i wykonywanie utworu jedynie w celach niekomercyjnych. Warunek ten nie obejmuje jednak utworów zależnych (mogą być objęte inną licencją, na przykład zezwalającą na komercyjne użycie).


4 Licencja CC BY-ND

Licencja CC BY

Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowa – pozwala na rozpowszechnianie, przedstawianie i wykonywanie utworu w celach zarówno komercyjnych, jak i niekomercyjnych, pod warunkiem zachowania dzieła w oryginalnej formie (bez tworzenia utworów zależnych np. tłumaczeń).


5 Licencja CC BY-NC-SA

Licencja CC BY

Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowa – pozwala na rozpowszechnianie, przedstawianie i wykonywanie utworu jedynie w celach niekomercyjnych, z zastrzeżeniem, że utwory zależne zawsze będą objęte tą samą licencją.


6 Licencja CC BY-NC-ND

Licencja CC BY

Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowa – pozwala na rozpowszechnianie, przedstawianie i wykonywanie utworu jedynie w celach niekomercyjnych oraz pod warunkiem zachowania go w oryginalnej formie (czyli nietworzenia utworów zależnych). Jest to najbardziej restrykcyjna z licencji.


7 Mechanizm Creative Commons Zero

Licencja CC BY

Przekazanie do Domeny Publicznej (CC O) - to oświadczenie, które informuje o braku ograniczeń prawa autorskiego w stosunku do oznaczonego utworu. zgodnie z którym autor zrzeka się praw autorskich w maksymalnym możliwym zakresie, co oznacza udzielenie przez twórcę bardzo szerokiej licencji, która zezwala na dowolne wykorzystywanie utworu bez wymogu podania autorstwa.
Mechanizm Creative Commons Zero jest szczególnie istotny w odniesieniu do publikowania danych badawczych.





Plan S

Plan S to zestaw wytycznych dotyczących otwartego dostępu do publikacji naukowych. Został opracowany przez cOAlition S - inicjatywę agencji i fundacji finansujących badania naukowe, wspieranych przez Komisję Europejską oraz Europejską Radę ds. Badań Naukowych (ERC). Od samego początku członkiem tej koalicji jest Narodowe Centrum Nauki.

Celem Planu S jest doprowadzenie do tego, aby od 2021 roku wszystkie publikacje naukowe powstałe dzięki środkom pochodzącym z publicznych lub niepublicznych grantów były publikowane w otwartych czasopismach, na otwartych platformach lub były natychmiast udostępniane w otwartych repozytoriach bez embarga czasowego.





Otwarte recenzje naukowe

Otwarta recenzja naukowa (open peer review) jest jednym z elementów otwartej nauki. Polega na otwartej dla każdego wzajemnej ocenie publikacji naukowej. Tożsamość zarówno recenzentów, jak i autorów jest jawna, a treść przygotowanej recenzji jest publicznie dostępna. Dzięki takiemu rozwiązaniu również recenzja podlega kontroli społecznej, co pozwala na przejrzystość całego procesu recenzowania. Wszystkie aspekty cyklu badawczego stają się bardziej przejrzyste.

Jako powody, dlaczego tak przeprowadzana recenzja jest ważna można wymienić:

  • transparentność (ujawnienie tożsamości wszystkich członków procesu)
  • szybkość (przejście od indywidualnych recenzentów do recenzji społecznej przyspiesza cały proces)
  • wiarygodność (wielu recenzentów pozwala na lepszą okazję do zidentyfikowania błędów metodologicznych lub niespójności; Inicjatywy takie jak For better science i Pubpeer wspierają otwartą dyskusję i konstruktywną krytykę artykułów naukowych)
  • konsekwencja (otwarta recenzja pozwala zmniejszyć ryzyko stronniczości)
  • motywacja (przypisywanie publikowanym raportom z przeglądu identyfikatora DOI powoduje, że same w sobie stają się cytowanymi pracami)
  • kontekst (otwarcie pytań recenzentów wraz z odpowiedziami autorów dostarcza cennego kontekstu dotyczącego zastosowanych metodologii i procesów badawczych)

Ci autorzy, którzy korzystają z serwerów preprint dla uzyskania opinii na temat swojej pracy, mogą również skorzystać na tym, że ich praca będzie bardziej widoczna dla potencjalnych wydawców. W niektórych przypadkach do autorów, którzy udostępnili wczesne wyniki za pośrednictwem serwerów preprint, zwracały się bezpośrednio czasopisma zainteresowane publikacją ich pracy.